Progetu Panama: milliones de libros pèrdidos pro addestrare s'IA

In su 2024 s'azienda Anthropic, chi isvilupat s'inteligèntzia artifitziale Claude, at incumentzadu unu progetu de annestu (o addestramentu) de s'IA chi impreaiat libros de paperi, isciuscende·ddos pro ddos digitalizare prus a sa lestra. Custu progetu, chi dd'ant postu Progetu Panama, depiat abarrare segretu pro sa timòria de una reatzione negativa de su pùblicu ma est essidu a pìgiu gràtzias a su Washington Post.

Anthropic compraiat libros de segunda manu in vàrias librerias, arribende a unos canto milliones segundu su Washington Post. Custos libros, una borta iscansionados fiant de fuliare ca cun sa tècnica impreada tocat a liberare is pàginas, isciuscende de su totu is òperas. Si tratat de un'operatzione pagu ètica si cunsideramus chi in custa manera si sunt brusiados libros medas ancora bonos e forsis de balore culturale e istòricu, sende chi a bortas in butegas de segunda manu agatamus libros chi oramai non sunt prus in cummèrtziu e non nd'esisitint còpias digitalizadas. Est s'oriolu chi at espressadu 3cat.cat contende de su mere de una libreria de Barcellona chi at retzidu òrdines medas de s'Amèrica e at iscobertu chi su pròpiu fiat acontessende a àteras butegas.

Sa cosa diat dèpere preocupare fintzas a nois comente sardos. A primu, ca in Catalùnnia est fàtzile chi ddoe siant libros antigos e documentos chi faeddant de s'istòria nostra, mancari contende cosa chi in s'ìnteri si nde semus iscarèssidos. In custa manera, fontes istòricas si diant pèrdere pro semper. Segundu, ca si una die detzident de fàghere sa pròpiu cosa cun is librerias e bibliotecas sardas, arriscamus de pèrdere libros chi ant imprentadu in pagas còpias e chi sunt malos a agatare.

Una manera prus inteligente de digitalizare is libros dd'at posta in pràtica Google cun sa creatzione de Google Books chi, comente regordat fintzas Il Post, bolet prus tempus, ma est prus respetosa.

De su puntu de vista de sa lege, pràticas de custu tipu ancora sunt in una zona de umbra: calicunu dda cunsìderat una violatzione de su deretu de autore, ma me is Istados Unidos unas cantas sentèntzias ant permìtidu a is aziendas de sighire. Nemos at però cunsideradu ancora su problema de sa pèrdida de patrimòniu literàriu, chi est unu dannu pro totus e chi s'agiunghet a totu is dannos chi un'ispainadura esagerada de s'IA at a pòdere fàghere a is vidas nostras: impreu mannu de energia e de àcua, pèrdida de traballu, calada de sa calidade de is informatziones in su Web e immoe fintzas prus pagos libros.