Programas a 16, 32, 64 bit.. ita bolit nai?

Preparendi is ùrtimus artìculus, siat po sa revista de Ite mi Contas, siat po custu situ, apu fueddau prus de una borta de "programas a 16 bit", o a 32 o a 64. Sendi chi no funt totus bastanti espertus de sciri giai ita bolit nai, in s'incumentzu apu circau de ddu spricai in s'artìculu etotu, ma bessiat tropu longu, pruschetotu po sa revista; apu duncas circau de evitai de ndi fueddai, ma candu si scriit in contu de sistemas operativus, arribat su momentu innui tocat amarolla. Apu decìdiu duncas de ndi fai un'artìculu separau.

Po cumprendi de ita seus fueddendi, tocat a primu a ligi sa pìndula dedicada a su processori. Scoberreus inguni chi calisisiat processori cuntenit unus cantu registrus, memòrias internas: calincuna serbit a memorizai is datus de is operatzionis lògicas e aritmèticas, àterus memorizant indiritzus de àreas de sa memòria RAM, etc.

Sa mannesa de is registrus dipendit de su processori, o mellus de s'architetura sua, ma si funt creaus unus cantu standard, pruschetotu candu faeus riferimentu a processoris spainaus meda po PC e telefoneddu, e duncas, po nai, a is Intel, AMD, Apple Silicon, Quacomm, etc. Processoris famaus meda comenti su Zilog Z80 (1976) o s'Intel 8080 (1974) teniant registrus a 8 bit (1 byte) e s'intel 8086 (1978) teniat registrus a 16 bit. Po unu perìodu longu meda, sa parti manna de is processoris po impreu domèsticu, a incumentzai de s'Intel 80386 (1985) fiat a 32 bit, mentris s'era de is 64 bit, innui seus ancora oi, est incumentzada in su 2003 cun s'AMD Athlon 64, mancai s'impreu prenu siat incumentzau a pagu a pagu unus cantu annus prus tradu.

Is bantàgius de tenni registrus prus mannus funt:

• sa capacidadi de fai operatzionis aritmèticas in nùmerus prus mannus in manera nativa (e duncas chena istrutzionis specialis, e duncas in maera prus lestra): 8 bit podint memorizai nùmerus finas a 255, mentris cun 64 bit podeus arribai a 18.446.744.073.709.551.615. A s'impitadori custu podit parri de pagu importu, ma non depeus pensai sceti a is nùmerus chi poneus in una carculadora: in s'elaboradori totu est rapresentau cun nùmerus, duncas sa possibilidadi de rapresentai nùmerus prus mannus bolit nai unu poderi de càrculu prus mannu;
• sa capacidadi de si movi aìnturu de àreas de memòria prus manna. Bolit nai chi in unu PC cun processori a 64 bit podeus ponni prus memòria RAM. Cun 32 bit su màssimu fiat 4 GB, cun 64 bit sa làcana teòrica est de 16 EB (ExaByte), est a nai 17.179.869.184 GB

Su sistema operativu impreat in manera dereta is istrutzionis de su processori pro fruniri is servìtzius suus a is programas aplicativus, duncas unu sistema scritu po processoris a 32 bit at a essi unu sistema a 32 bit, etc. Ateretantu si narat de is programas: unu programa svilupau po funtzionai cun unu sistema operativu a 32 bit at a essi unu programa a 32 bit.

Sa famìlia de processoris AMD64 (narada fintzas x64 o x86-64), chi impreaus me is PC de oi, at mantentu sa cumpatibilidadi cun sa famìlia a 32 bit (x86 o IA-32) e est po custu chi apustis de s'arribu insoru eus sighiu annus e annus a impreai Windows XP a 32 bit e est po custu chi podeus sighi a impreai programas bècius in Windows e Linux mancai custus oramai siant sistemas a 64 bit.