110 lìnguas noas po Google Translator, amancat su sardu

Ariseu, giòbia 27 de làmpadas 2024, Google at annuntziau s'arribu de 110 lìnguas noas a su tradutori suu, in unu cuntestu de arrichimentu de custu trastu famau cun s'impreu de mòllius chi impreant s'imparu automàticu e s'intelligèntzia artifitziali. Intra custas lìnguas nci ndi funt unas cantu de minoria, che su vènetu e su sitzilianu, ma àteras amancant, comenti su napoletanu e su sardu.

Difìcili a agatai un'arraxoni pretzisa po custu scarescimentu. Mancai su sardu at a essi parti de is pròssimas 100 lìnguas chi ant a agiungi? In s'interis perou fait a si firmai unu segundu a pensai a sa situatzioni de sa lìngua nosta e a is dificultadis chi nosu chi traballaus cun trastus informàticus atopaus in dònnia progetu:

1. Sa farta de una norma gràfica cumpartzida. Est ancora prenu de genti chi scriit impreendi is arrègulas de s'italianu, ma fintzas is chi connoscint is arrègulas de basi no funt bonus a si ponni de acòrdiu po impreai una forma scrita unitària: calincunu impreat sa norma de sa RAS (Limba Sarda Comuna), calincunu iat a bolli sa dòpiu norma (Campidanesu-Logudoresu), calincunu iat a bolli sa libertadi cumpleta, etc. Est un'arraxonu chi andat a innantis oramai de diora e est unu problema mannu candu si traballat in grupu e s'arriscat de acabai cun un'amesturu de formas diferentis.
2. Sa farta de una gramàtica ofitziali. A is trastus automàticus che is tradutoris ddis fait bisòngiu a tenni arrègulas po passai de unu sistema linguìsticu a un'àteru. Mentris su movimentu linguìsticu fiat certendi po agatai una norma ortogràfica is sardus si-ndi funt scarèscius de sa sintassi sarda e su sardu s'est fatu meda "porceddinu" in sa fueddada de dònnia dii.
3. Sa farta de unu corpus. Un'arregorta de testus de riferimentu est unu trastu de importu in linguìstica, ma iat a agiudai fintzas in s'annestru de is algoritmus de imparu automàticu chi iant a podi ponni aficu a scritus giustus e no a materiali improvisau.
4. Sa nocuridadi de is sardus. A una parti manna de is sardus ddis andat beni a chistionai italianu e no amostant interessu mannu po sa cultura e s'identidadi sarda, mancai a fueddus si-ndi bantint. Sa subravivèntzia de sa lìngua sarda est in manu a pagus voluntàrius, mentris a is asiendas mannas no ddis cumbenit in custas cunditzionis a impreai su sardu in sa comunicatzioni.
5. Sa nocuridadi de sa polìtica. Si sa lìngua, sa cultura e s'identidadi sarda no interessant a su pòpulu sardu, poita iant a depi interessai a is arrapresentantis suus? Ainnantis a custas chistionis sa polìtica est sganada e stantariosa, duncas amancat un'amparu de sa lìngua chi iat a podi fai diferèntzia.

Si is sardus bolint sa subravivèntzia de sa lìngua de sa terra insoru, in su mundu de su web e in foras, depint essi duncas is primus a dd'amparai alleghendi-dda, scriendi-dda e domandendi a is polìticus insoru e a is asiendas de fai su pròpiu po comunicai cun issus. Custu est prus de importu de dònnia norma e dònnia lei chi calincunu in logu de cumandu podit fai.