Progetu Panama: millionis de lìburus pèrdius po addestrai s'IA

In su 2024 s'asienda Anthropic, chi svilupat s'intelligèntzia artifitziali Claude, at incumentzau unu progetu de annestu (o addestramentu) de s'IA chi impreàt lìburus de paperi, sciuscendi-ddus po ddus digitalizai prus a sa lesta. Custu progetu, chi dd'ant postu Progetu Panama, depiat abarrai segretu po sa timòria de una reatzioni negativa de su pùblicu ma est bessiu a pillu gràtzias a su Washington Post.

Anthropic compràt lìburus de segunda manu in vàrias librerias, arribendi a unus cantu millionis segundu su Washington Post. Custus lìburus, una borta scansionaus fiant de fuliai ca cun sa tènnica impreada tocat a liberai is pàginas, isciuscendi de su totu is òperas. Si tratat de un'operatzioni pagu ètica si cunsideraus chi in custa manera si funt abruxaus lìburus medas ancora bonus e forsis de balori culturali e stòricu, sendi chi a bortas in butegas de segunda manu agataus lìburus chi oramai no funt prus in cumèrtziu e no nd'esistint còpias digitalizadas. Est s'orriolu chi at espressau 3cat.cat contendi de su meri de una libreria de Barcellona chi at arriciu òrdinis medas de s'Amèrica e at scobertu chi su pròpiu fiat acuntessendi a àteras butegas.

Sa cosa iat a depi preocupai fintzas a nosu comenti sardus. A primu, ca in Catalùnnia est fàcili chi ddoi siant lìburus antigus e documentus chi fueddant de sa stòria nosta, mancai contendi cosa chi in s'interis si-ndi seus scarèscius. In custa manera, fontis stòricas s'iant a perdi po sèmpiri. Segundu, ca si una dii decidint de fai sa pròpiu cosa cun is librerias e bibliotecas sardas, arriscaus de perdi lìburus chi ant imprentau in pagus còpias e chi funt malus a agatai.

Una manera prus intelligenti de digitalizai is lìburus dd'at posta in pràtica Google cun sa creatzioni de Google Books chi, comenti arregordat fintzas Il Post, bolit prus tempus, ma est prus arespetosa.

De su puntu de vista de sa lei, pràticas de custu tipu ancora funt in una zona de umbra: calincunu dda cunsiderat una violatzioni de su deretu de autori, ma me is Stadus Aunius unas cantu sentèntzias ant permìtidu a is asiendas de sighi. Nemus at perou cunsiderau ancora su problema de sa pèrdida de patrimòniu literàriu, chi est unu dannu po totus e chi s'agiungit a totu is dannus chi una spainadura esagerada de s'IA at a podi fai a is vidas nostas: impreu mannu de energia e de àcua, pèrdida de traballu, calada de sa calidadi de is informatzionis in su Web e imoi fintzas prus pagu lìburus.